أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

123

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

تاريخ ، پزشكى ، فلسفه و زبان‌شناسى از خود به‌جا گذاشت . « 572 » اثر مهمش تجارب الامم چند جلدى ، تاريخ عمومى است كه شرح وقايع تا سال درگذشت عضد الدوله ( 983 ) را در بر دارد . منابع از آثار پزشكى كتاب الاشربة ، كتاب الطبيخ ، كتاب الادوية المفردة ابن مسكويه نام مىبرند . « 573 » بيرونى در چهار عنوان صيدنه به نام ابن مسكويه اشاره مىكند و در شمارهء 1070 از كتاب الطبيخ نام مىبرد . مؤلفان نامشخص ابو العباس خشكى « 574 » . اين نام احتمالا از نام شهر « خشك » در ايالت كابل گرفته شده است . « 575 » اشاره به خشكى در 37 عنوان صيدنه ديده مىشود و در شمارهء 58 از كتاب العطر وى نام برده شده است . در واقع ، در اغلب نقل‌ها از اين مؤلف ، سخن بر سر مواد معطر مورد استفاده در عطرهاى زنانه و جز آن است . وانگهى تقريبا هربار به نقاط جغرافيايى كه اين مواد را از آنجا مىآورند اشاره شده و افزون‌بر آن ، در بسيارى از موارد نام هندى آنها نيز ذكر شده است . ابو زيد ارجانى « 576 » . نقل از ارجانى در هفتاد و پنج عنوان صيدنه ديده مىشود كه در آنها تعريف كوتاهى از داروى مورد بررسى يا توصيف ظاهر آن و در برخى از موارد مترادف‌هاى عربى يا فارسى آن آمده است . افزون‌بر اين ، مترجم فارسى صيدنه تمام افزوده‌هاى خود را كه به خواص درمانى داروها اختصاص داده ، از قول ارجانى مىآورد . « 577 » مه‌يرهوف حدس مىزند كه ابو زيد ارجانى ممكن است با ابو سعيد ارجانى مورد ( 572 ) . بروكلمان ، I , GAL ، 342 ؛ I , SB ، 582 ؛ سارتون ، I ، 687 . ( 573 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 245 ؛ اعلام ، I ، 204 . ( 574 ) . گاهى با « ح » نوشته مىشود . ( 575 ) . ياقوت ، III ، 442 . ( 576 ) . ارّجان - شهرى بزرگ در فارس است ؛ ياقوت ، I ، 180 . ( 577 ) . نك . همين‌جا ، ص 33 .